श्रीभगवानुवाच |इमं विवस्वते योगं प्रोक्तवानहमव्ययम् |विवस्वान्मनवे प्राह मनुरिक्ष्वाकवेऽब्रवीत् || 1|| śhrī bhagavān uvāchaimaṁ vivasvate yogaṁ proktavān aham avyayamvivasvān manave prāha manur ikṣhvākave ’bravīt Audio भावार्थ: श्री भगवान बोले- मैंने इस अविनाशी योग को सूर्य से कहा था, सूर्य ने अपने पुत्र वैवस्वत मनु से कहा और मनु ने अपने पुत्र राजा इक्ष्वाकु से कहा॥1॥ Translation […]
News
Bhagavad Gita: Chapter 3, Verse 43
एवं बुद्धे: परं बुद्ध्वा संस्तभ्यात्मानमात्मना |जहि शत्रुं महाबाहो कामरूपं दुरासदम् || 43|| evaṁ buddheḥ paraṁ buddhvā sanstabhyātmānam ātmanājahi śhatruṁ mahā-bāho kāma-rūpaṁ durāsadam Audio भावार्थ: इस प्रकार बुद्धि से पर अर्थात सूक्ष्म, बलवान और अत्यन्त श्रेष्ठ आत्मा को जानकर और बुद्धि द्वारा मन को वश में करके हे महाबाहो! तू इस कामरूप दुर्जय शत्रु को मार […]
Bhagavad Gita: Chapter 3, Verse 42
इन्द्रियाणि पराण्याहुरिन्द्रियेभ्य: परं मन: |मनसस्तु परा बुद्धिर्यो बुद्धे: परतस्तु स: || 42|| indriyāṇi parāṇyāhur indriyebhyaḥ paraṁ manaḥmanasas tu parā buddhir yo buddheḥ paratas tu saḥ Audio भावार्थ: इन्द्रियों को स्थूल शरीर से पर यानी श्रेष्ठ, बलवान और सूक्ष्म कहते हैं। इन इन्द्रियों से पर मन है, मन से भी पर बुद्धि है और जो बुद्धि […]
Bhagavad Gita: Chapter 3, Verse 40
इन्द्रियाणि मनो बुद्धिरस्याधिष्ठानमुच्यते |एतैर्विमोहयत्येष ज्ञानमावृत्य देहिनम् || 40|| indriyāṇi mano buddhir asyādhiṣhṭhānam uchyateetair vimohayatyeṣha jñānam āvṛitya dehinam Audio भावार्थ: इन्द्रियाँ, मन और बुद्धि- ये सब इसके वासस्थान कहे जाते हैं। यह काम इन मन, बुद्धि और इन्द्रियों द्वारा ही ज्ञान को आच्छादित करके जीवात्मा को मोहित करता है। ॥40॥ Translation The senses, mind, and intellect […]
Bhagavad Gita: Chapter 3, Verse 39
आवृतं ज्ञानमेतेन ज्ञानिनो नित्यवैरिणा |कामरूपेण कौन्तेय दुष्पूरेणानलेन च || 39|| āvṛitaṁ jñānam etena jñānino nitya-vairiṇākāma-rūpeṇa kaunteya duṣhpūreṇānalena cha Audio भावार्थ: और हे अर्जुन! इस अग्नि के समान कभी न पूर्ण होने वाले काम रूप ज्ञानियों के नित्य वैरी द्वारा मनुष्य का ज्ञान ढँका हुआ है॥39॥ Translation The knowledge of even the most discerning gets covered […]
Bhagavad Gita: Chapter 3, Verse 38
धूमेनाव्रियते वह्निर्यथादर्शो मलेन च |यथोल्बेनावृतो गर्भस्तथा तेनेदमावृतम् || 38|| dhūmenāvriyate vahnir yathādarśho malena chayatholbenāvṛito garbhas tathā tenedam āvṛitam Audio भावार्थ: जिस प्रकार धुएँ से अग्नि और मैल से दर्पण ढँका जाता है तथा जिस प्रकार जेर से गर्भ ढँका रहता है, वैसे ही उस काम द्वारा यह ज्ञान ढँका रहता है॥38॥ Translation Just as a […]
Bhagavad Gita: Chapter 3, Verse 37
श्रीभगवानुवाच |काम एष क्रोध एष रजोगुणसमुद्भव: ||महाशनो महापाप्मा विद्ध्येनमिह वैरिणम् || 37|| śhrī bhagavān uvāchakāma eṣha krodha eṣha rajo-guṇa-samudbhavaḥmahāśhano mahā-pāpmā viddhyenam iha vairiṇam Audio भावार्थ: श्री भगवान बोले- रजोगुण से उत्पन्न हुआ यह काम ही क्रोध है। यह बहुत खाने वाला अर्थात भोगों से कभी न अघानेवाला और बड़ा पापी है। इसको ही तू इस […]
Bhagavad Gita: Chapter 3, Verse 36
अर्जुन उवाच |अथ केन प्रयुक्तोऽयं पापं चरति पूरुष: |अनिच्छन्नपि वार्ष्णेय बलादिव नियोजित: || 36|| arjuna uvāchaatha kena prayukto ’yaṁ pāpaṁ charati pūruṣhaḥanichchhann api vārṣhṇeya balād iva niyojitaḥ Audio भावार्थ: अर्जुन बोले- हे कृष्ण! तो फिर यह मनुष्य स्वयं न चाहता हुआ भी बलात् लगाए हुए की भाँति किससे प्रेरित होकर पाप का आचरण करता है॥36॥॥ […]
Bhagavad Gita: Chapter 3, Verse 35
श्रेयान्स्वधर्मो विगुण: परधर्मात्स्वनुष्ठितात् |स्वधर्मे निधनं श्रेय: परधर्मो भयावह: || 35|| śhreyān swa-dharmo viguṇaḥ para-dharmāt sv-anuṣhṭhitātswa-dharme nidhanaṁ śhreyaḥ para-dharmo bhayāvahaḥ Audio भावार्थ: अच्छी प्रकार आचरण में लाए हुए दूसरे के धर्म से गुण रहित भी अपना धर्म अति उत्तम है। अपने धर्म में तो मरना भी कल्याणकारक है और दूसरे का धर्म भय को देने वाला […]
Bhagavad Gita: Chapter 3, Verse 34
इन्द्रियस्येन्द्रियस्यार्थे रागद्वेषौ व्यवस्थितौ |तयोर्न वशमागच्छेत्तौ ह्यस्य परिपन्थिनौ || 34|| indriyasyendriyasyārthe rāga-dveṣhau vyavasthitautayor na vaśham āgachchhet tau hyasya paripanthinau Audio भावार्थ: इन्द्रिय-इन्द्रिय के अर्थ में अर्थात प्रत्येक इन्द्रिय के विषय में राग और द्वेष छिपे हुए स्थित हैं। मनुष्य को उन दोनों के वश में नहीं होना चाहिए क्योंकि वे दोनों ही इसके कल्याण मार्ग में […]
